ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Θεωρητικές Σημειώσεις

 

Ἡ ἐξήγηση τοῦ Εἱρμολογίου τοῦ Πέτρου Πελοποννησίου ἀπὸ τὸν Χρύσανθο

ἀντιγραφὴ ἀποσπασμάτων ἀπὸ τὸ βιβλίον τοῦ Πρωτοπρ. Σπ. Στ. Ἀντωνίου, Τὸ Εἱρμολόγιον καὶ ἡ Παράδοση τοῦ Μέλους του, Διδακτορικὴ Διατριβὴ ὑποβληθεῖσα στὸ Τμῆμα Κοινωνικῆς Θεολογίας τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἴδρυμα Βυζαντινῆς Μουσικολογίας, Μελέται 8, ἐκδίδει ὁ Γρ. Θ. Στάθης, Ἀθῆναι 2004,

τὸ ὁποῖον προτείνουμε νὰ τὸ ἀναγνώσετε ἐπιμελέστατα.

15 Νοεμβρίου 2007. πληκτρολόγησις κόποις καὶ πόνοις Παναγιώτου Παπαδημητρίου.

------------------------

(σ. 281-285)

ἀρχιμανδρίτης Χρύσανθος ὁ «ἐκ Μαδύτων» ἔζησε περίπου μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1770-1843. Μᾶς εἶναι γνωστὸς ὡς μητροπολίτης Προύσης. Ὑπῆρξε σπουδαία μουσικὴ προσωπικότητα. Ἦταν μαθητὴς τοῦ Πέτρου Βυζαντίου καὶ γραφέας τοῦ Εἱρμολογίου του219. Ὁ Χρύσανθος κωδικοποίησε τὴ θεωρία τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς μὲ τὸ ἔργο του Θεωρητικὸν Μέγα τῆς Μουσικῆς.

...

κώδικας ΒΚΨ 229 (αὔξ. ἀριθ. 81) τοῦ ἔτους 1811, φύλλα 128 εἶναι αὐτόγραφο τοῦ Χρυσάνθου τοῦ ἐκ Μαδύτου221. Μᾶς παραδίδει τὸ ἀργὸ Εἱρμολόγιο τοῦ Πέτρου Πελοποννησίου σὲ ἐξήγηση τοῦ ἰδίου τοῦ Χρυσάνθου. Στὴν ἐπιγραφή του ἀναφέρει «Καταβασίαι τῶν Δεσποτικῶν καὶ Θεομητορικῶν Ἑορτῶν συντεθεῖσαι μὲν παρὰ τοῦ μουσικολογιωτάτου κυροῦ Πέτρου λαμπαδαρίου τοῦ λακεδαίμονος τῷ δε αωια', ὑπὸ Χρυσάνθου τὰ χρονικὰ μέτρα διαιρεθεῖσαι».

Τὸ Εἱρμολόγιο παραδίδεται ἐπιμελημένο κατὰ τὴν τάξη τῶν ἤχων καὶ τῶν ἑορτῶν, ἀρχόμενο ἀπὸ τῆς ἑορτῆς τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου.

...

Στὸ χειρόγραφο αὐτό, παρατηροῦμε τὸν χωρισμὸ τῶν ποδῶν τῶν εἱρμῶν σὲ τετράσημα μέτρα. Ὁ χωρισμὸς γίνεται στὴν ἀρχὴ τῶν τονιζομένων λέξεων συνήθως μὲ τὴν προσθήκη κλάσματος ὅπου χρειάζεται ἕνας χρόνος, πρὸ τῶν τονιζόμενων συλλαβῶν τῶν λέξεων, πρὸ τῆς βαρείας, τῆς πεταστῆς ἢ τοῦ ὀλίγου ἐκλαμβάνοντάς τα ὡς τονικὰ σημάδια. Τετραπλασιάζει συχνὰ τοὺς χρόνους μιᾶς συλλαβῆς μετὰ ἀποδόματος. Ἐξετάζοντας τὸν εἱρμὸ τῆς α' ᾠδῆς τῶν καταβασιῶν τῆς Ὑπαπαντῆς Χέρσον ἀβυσσοτόκον, βλέπουμε πὼς δὲν ἀναλύει τὰ κλάσματα ἐπὶ τοῦ ἐλαφροῦ, ἢ ἐπὶ τῆς πεταστῆς, χρησιμοποιεῖ συχνὰ τὸ λύγισμα, τὸ πιάσμα, καὶ τὸ ἀπόδομα στὶς καταλήξεις.

Χρύσανθος εἶναι ὁ ἀντιγραφέας καὶ τοῦ κώδικα τῆς Παρισινῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης Suppl. gr. 1047, ποὺ εἶναι Εἱρμολόγιο τοῦ Πέτρου Βυζαντίου τοῦ ἔτους 1807. ...

...

(σ. 286, παράγραφος «γ. Ἡ ἐξήγηση τοῦ Γρηγορίου.»)

Τὸ ἀργὸ Εἱρμολόγιο τῶν καταβασιῶν τοῦ Πέτρου Πελοποννησίου μεταγράφηκε στὴ Νέα Μέθοδο καὶ ἀπὸ τοὺς τρεῖς Διδασκάλους. Ἐπεκράτησε ὅμως καὶ μὲ τὴν τυπογραφία διαδόθηκε ἡ ἐξήγηση, ποὺ ἔγινε ἀπὸ τὸν Γρηγόριο Πρωτοψάλτη καὶ τὸν Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα, οἱ ὁποῖοι τὸ συμπλήρωσαν...

-------------- 

219 Τὰ μουσικὰ αὐτόγραφα τοῦ Χρυσάνθου εἶναι τῶν ἐτῶν 1807-1812 τὰ ἑξῆς: Παρίσι, Bibl. Nat. Suppl. gr. 1047, Εἱρμολόγιο Σύντομο Πέτρου Βυζαντίου τοῦ 1807· καὶ Β.Κ.Ψ. 229, Εἱρμολόγιο Πέτρου Πελοποννησίου, ἔτος 1811.

221 Ἰδιόχειρον ἐπίσης τοῦ Χρυσάνθου Προύσσης εἶναι τὸ Δοξαστικάριον τῆς ΒΚΨ 230, (φ.1) ...

 

Ἀρχικό: 15/11/2007
panayiotis@analogion.net

- Ὁ ἱστότοπος λειτουργεῖ ἀπὸ τίς 4 Νοεμβρίου 2004 -

ΑΝΑΛΟΓΙΟΝ - ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ - ΤΥΠΙΚΟΝ